1. Duyusal Özellikler
a) İşitsel uyarılara karşı tepkiler: Seslere karşı çok değişik tepkiler gösteren otistik çocukların, erken çocukluk döneminde bazı seslere hiçbir tepki vermemesi, çocukta işitme problemi olduğu düşüncesini çağrıştırmaktadır.
b) Görsel uyarılara karşı tepkiler: Otistik çocukların insan yüzüne ve çevrelerindeki birçok nesneye bakmamalarına karşın, hareket eden, dönen ya da parlak olan bazı nesnelere çok uzun bakabildikleri, bazılarının zaman zaman ışıktan rahatsız oldukları hatta karanlık bir odada daha rahat ettikleri görülmektedir.
c) Acıya, sıcağa, soğuğa karşı tepkiler: Bu tepkiler bazı çocuklarda acıyı, sıcağı ve soğuğu fark etmeme şeklinde ortaya çıkarken, bazılarında soğuk suyla ellerini yıkarken ağlama, eline iğne battığı zaman çığlık atma gibi aşırı duyarlılıklar şeklinde de görülebilmektedir.
d) Dokunulmaya karşı tepkiler: Herhangi bir kimse tarafından dokunulmaya, kucağa alınmaya tepki gösteren otistik çocuklar, fiziksel teması reddetmekte ve çevreleriyle ilişki kurmaktan kaçınmaktadırlar.
Otistik çocukların çevrelerindeki duyusal uyarılara çok farklı tepkiler vermelerine karşın, yeni bir nesneyi genellikle koklayarak, yalayarak ve parmaklarını üzerinde gezdirerek tanımaya ve keşfetmeye çalıştıkları gözlenmektedir.
2. Motor Gelişim Özellikleri
Otistik çocukların, taklit etme yetilerinin çok az ya da hiç olmamasına bağlı olarak, büyük kas motor becerilerinin kullanılmasını gerektiren ip atlama, dans, yüzme gibi bazı hareketleri daha geç öğrendikleri görülmektedir.
Otistik çocukların duruşlarında, ellerini kullanmalarında zaman zaman normalden farklı bir görünüm sergilerler. Bununla birlikte hiperaktif veya hipoaktif olmaları da diğer motor davranış özellikleri olarak kabul edilmektedir.
3. Sosyal Gelişim Özellikleri
Kucağa alındıklarında sarılmama, annenin sesine tepki vermeme gibi davranışlar gösteren otistik çocukların çoğu, anneye bağımlılık davranışından yoksundurlar.
Sevgi ve güvende olma gereksinimi açısından insanlara yönelik fiziksel yakınlaşma davranışları gösterirler.
Otistik çocukların zamanlarının çoğunu tek başlarına oynayarak geçirdikleri ve anne babalarıyla iletişim kurmadıkları gözlenmiştir.
Çevre ile ilgili en ufak değişikliklerin karşısında çok duyarlı olabildikleri halde, insan yüzü ve karşılıklı iletişim onlar için çok az önem taşımaktadır.
Otistik çocuklarda oyun becerisi, sembolik düşüncenin kazanıldığı duyu-motor döneme paralel olarak gelişmemektedir. İletişim ve hayal gücünden yoksun olmaları nedeniyle diğer çocukların oyunlarına katılmazlar.
4. Dil ve İletişim Özellikleri
Çevredeki bireylerle iletişim kurmada yetersiz olma, otizmin en belirgin özelliklerindendir.
a) Sözel olmayan iletişim: Temel duyguları (mutluluk, üzüntü vb.) ifade etmede güçlük, karşıdaki kişinin yüzüne ve gözüne bakmama, karşılıklı iletişim kurmak istemediğinde bağırma, vurma, çığlık atma gibi özellikler görülmektedir.
b) Sözel iletişim: Otistik çocukların dil gelişimlerinde hiç konuşmama, sadece bir iki kelime söyleme, çok kelimeyle anlamsız konuşma, yankılı konuşma, zamirleri karıştırma, konuşulanları anlamada güçlük çekme, gramer bozuklukları ve telaffuz güçlüğü gibi özellikler görülmektedir.
5. Zihinsel Gelişim Özellikleri
Otistik çocukların zeka düzeylerini belirleyen testleri kullanmada güçlükler olması ve bu çocukların testlerde düşük performans göstermeleri, zeka bölümlerinin tespitini zorlaştırmaktadır.
Son yapılan araştırmalar, temel problemin zihinsel gelişim alanında olduğunu belirtmekte ve bu konudaki tartışmalar zihinsel yetersizliğin; birinci olarak dil ve iletişim problemlerine yol açtığı, ikinci olarak da davranışsal ve duygusal güçlüklere neden olduğu yönünde yoğunlaşmaktadır.
6. Davranış Özellikleri
Otistik çocuklarda insana karşı tepkisiz davranma, sosyal etkileşimlerden geri çekilme gibi davranış özellikleri olduğu belirtilebilir.
a) Duygusal Tepkiler
– Sudan korkma, ayakkabı ayağını sıktığı için ayakkabı giymeyi istememe gibi özel korkular
-Tehlikelerin farkında olmama (yüksek bir duvarın üzerinde yürüme vb.)
– Nedensiz gülme ve ağlama davranışları gösterme
– En ufak değişikliklere büyük tepki gösterme
b) Davranış Problemleri: Öfke nöbetleri, çevresine ya da kendisine zarar verici davranışlar, stereotip vücut hareketleri (kendiliğinden başlayan hareketler) otistik çocuklarda görülen davranış problemleridir.
7. Özel Beceriler: Bunlar genellikle konuşma becerisi gibi soyut anlam içermeyen türden becerilerdir. Otobüs hareket saatleri, sayılar vb. ayrıntılarla ilgili bazı görsel yetenekler şeklinde de ortaya çıkabilmektedir. Kendi kendine okuma-yazma öğrenebilme, okuduğunu anlamasa da akıcı bir şekilde okuyabilme, kısa sürede ezberleyebilme gibi becerilere sahip, erken gelişmiş kavramsal veya görsel-motor yetenekleri olan otistik çocuklara da rastlanmaktadır.
